انواع گیر بکس خودرو و گیربکس دوکلاچه (DCT)

گیربکس ، قلب تپنده انتقال نیرو

هر خودرو برای حرکت، به دو بخش اساسی نیاز دارد: بخشی که نیرو تولید می‌کند و بخشی که آن نیرو را به چرخ‌ها منتقل می‌سازد. بخش تولیدکننده همان موتور یا پیشرانه است، و وظیفه انتقال نیرو بر عهده سیستم انتقال قدرت قرار دارد؛ مجموعه‌ای از قطعات هماهنگ که با همکاری یکدیگر، توان موتور را به حرکت چرخ‌ها تبدیل می‌کنند.

در این سیستم، سه عضو اصلی وجود دارد: کلاچ، جعبه‌دنده (گیربکس) و دیفرانسیل. در میان آن‌ها، جعبه‌دنده نقش کلیدی‌تری ایفا می‌کند؛ چراکه تعیین می‌کند چه مقدار از قدرت موتور، در چه زمانی و با چه نسبتی به چرخ‌ها منتقل شود.

در واقع، گیربکس را می‌توان قلب تپنده انتقال نیرو دانست — قطعه‌ای که عملکرد درست آن به اندازه موتور اهمیت دارد. به همین دلیل، نگهداری صحیح و انجام به‌موقع سرویس‌ها و تعمیرات این بخش، نیازمند دقت و تخصص بالایی است.

انواع گیر بکس

گیربکس یا جعبه‌دنده یکی از مهم‌ترین بخش‌های خودرو است که وظیفه دارد نیروی موتور را به چرخ‌ها منتقل کند و بسته به شرایط رانندگی، گشتاور و سرعت را تنظیم کند. امروزه انواع مختلفی از گیربکس‌ها در خودروها استفاده می‌شود که هرکدام ویژگی‌ها، مزایا و معایب خاص خود را دارند.

1. گیربکس دستی (Manual Transmission)

قدیمی‌ترین و ساده‌ترین نوع گیربکس است که راننده باید خودش با استفاده از پدال کلاچ و دسته‌دنده، دنده را تعویض کند.

نمونه خودروها: پژو ۲۰۶ . سمند EF7 . مزدا 3 نسل قدیم . تویوتا یاریس (نسخه‌های پایه). فورد موستانگ (نسخه دستی)

2. گیربکس اتوماتیک (Automatic Transmission)

در این نوع، تعویض دنده‌ها به‌صورت خودکار انجام می‌شود و نیازی به کلاچ وجود ندارد.

نمونه خودروها: تویوتا کرولا . هیوندای النترا. کیا سراتو . شورولت مالیبو . مزدا 6

3. گیربکس CVT (بی‌نهایت دنده)

گیربکس CVT (Continuously Variable Transmission) از پولی و تسمه استفاده می‌کند و دنده‌های مشخصی ندارد. این مدل باعث می‌شود شتاب خودرو نرم‌تر و مصرف سوخت کمتر شود.

نمونه خودروها: نیسان جوک . تویوتا کرولا هیبرید . میتسوبیشی اوتلندر. سوبارو XV . چری آریزو 6

4. گیربکس AMT (اتوماتیک دستی)

در این نوع، ساختار همان گیربکس دستی است اما عمل تعویض دنده به‌صورت خودکار انجام می‌شود.

نمونه خودروها: سوزوکی سلریو . تاتا نکسون AMT. دانگ‌فنگ S30. چری QQ جدید . رنو کوئید

5. گیربکس دوکلاچه Dual Clutch Transmission) DCT)ِ

جدیدترین و پیشرفته‌ترین نوع گیربکس که در خودروهای مدرن و اسپرت استفاده می‌شود. در این نوع، دو کلاچ مجزا برای دنده‌های فرد و زوج وجود دارد که باعث می‌شود تعویض دنده‌ها بسیار سریع و بدون افت قدرت انجام شود.

نمونه خودروها:هیوندای سوناتا N-Line. فولکس‌واگن گلف GTI. مرسدس‌بنز A-Class. چری تیگو 8 پرو / فونیکس FX. آئودی A3

6. گیربکس DHT (Dedicated Hybrid Transmission)

مدلDHT نوعی جعبه‌دنده مخصوص خودروهای هیبرید است که برای ترکیب بهینه نیروی موتور بنزینی و موتور برقی طراحی شده.
برخلاف گیربکس‌های سنتی، DHT علاوه بر دنده‌های مکانیکی، دارای سیستم الکترونیکی هوشمند برای مدیریت همزمان توان موتورهای برقی و بنزینی است.
به زبان ساده، DHT وظیفه دارد بین حالت رانندگی برقی، بنزینی و ترکیبی، به‌صورت خودکار و هوشمند جابه‌جا شود تا مصرف سوخت کاهش پیدا کند و شتاب خودرو بهتر شود.

نمونه خودروها: فونیکس تیگو 8 پرو e+.  تیگو 8 پلاس هیبرید . BYD Qin Plus DM-i. جیلی Emgrand L Hi·X

گیربکس دوکلاچه (DCT) چیست؟ عملکرد، مزایا و معایب آن

پیشرفت فناوری در صنعت خودروسازی همواره بر دو محور اصلی استوار بوده است: افزایش توان و گشتاور موتور و بهینه‌سازی روند انتقال نیرو به چرخ‌‌ها. از آنجا که بخش قابل‌توجهی از انرژی در همین مرحله یعنی «انتقال نیرو» هدر می‌رود، مهندسان همیشه به دنبال راهکارهایی برای کاهش این اتلاف هستند. یکی از دستاوردهای مهم در این مسیر، معرفی گیربکس‌ های دوکلاچه یا همان DCT (Dual Clutch Transmission) است — فناوری‌ای که چند سالی است در خودروهای وارداتی و مونتاژی بازار ایران مثل خودرو های برند فونیکس نیز مشاهده می‌شود.

 

تعریف گیربکس دوکلاچه DCT

عنوان گیر بکس دوکلاچه مخفف عبارت   Dual Clutch Transmission ممکن است تداعی‌گر یک جعبه‌دنده دستی با دو صفحه کلاچ باشد، ولی در واقع ماجرا کمی متفاوت است. گیربکس DCT در زمره انواع اتوماتیک قرار می‌گیرد، یعنی انتقال نیرو از موتور به گیربکس مشابه نوع اتوماتیک معمولی (مبدل گشتاور) انجام می‌شود. آنچه DCT را متمایز می‌کند، معماری داخلی آن است. برخلاف گیربکس‌های اتوماتیک سنتی که از ساختار چرخ‌دنده‌های سیاره‌ای بهره می‌برند، DCT شباهت بیشتری به انواع دستی دارد: دو شفت ورود­ی/خروجی در نظر گرفته شده — یکی برای دنده‌های فرد، دیگری برای دنده‌های زوج (و دنده عقب) — که هر کدام توسط یک مجموعه کلاچ مستقل کنترل می‌شوند.

نحوه عملکرد

در گیربکس دوکلاچه، همان‌طور که از نامش پیداست، دو کلاچ مجزا وجود دارد:

• یک کلاچ مخصوص دنده‌های زوج (۲، ۴، ۶، …)
• و یک کلاچ برای دنده‌های فرد (۱، ۳، ۵، …)

این دو کلاچ هم‌زمان عمل می‌کنند تا وقتی یکی درگیر است، دیگری از قبل دنده بعدی را آماده کرده باشد.
در نتیجه، تعویض دنده‌ها بدون هیچ‌گونه مکث یا شوک انتقالی انجام می‌شود — احساسی شبیه به گیربکس مسابقه‌ای!

در نوع تر (Wet)، صفحات کلاچ درون روغن مخصوص قرار دارند. این روغن باعث خنک‌کاری، کاهش اصطکاک، و افزایش عمر قطعات می‌شود.

به بیان ساده: وقتی خودرو در حال حرکت است، یکی از کلاچ‌ها درگیر است و دنده معادل آن فعال است؛ در همین حال سیستم کنترل گیربکس Transmission Control Unit (TCU) بسته به شرایط، دنده بعدی را در شفت دیگر آماده کرده و هنگام تعویض، کلاچ اول را آزاد و کلاچ دوم را درگیر می‌کند.
به این ترتیب تعویض دنده به سرعت و روانی انجام می‌شود.

انواع گیربکس دوکلاچه DCT

به طور کلی، دو بَستر متفاوت برای گیربکس‌های دوکلاچه وجود دارد:

• DCT خشک (Dry DCT): پک کلاچ‌های دوگانه در این نوع بدون روغن و بدون سیستم خنک­کاری داخلی هستند، مانند کلاچ خودروهای دستی.
• DCT تر (Wet DCT): در این نسخه، کلاچ‌ها در فضای روغن کار می‌کنند، سیستم پمپ روغن، روان‌کاری و خنک‌سازی فعال است. ;که خودرو های برند فونیکس چری از این نوع میباشند
  مقایسه این دو نشان می‌دهد که DCT خشک معمولا ابعاد و وزن کمتر، طراحی ساده‌تر دارد؛ ولی تحمل گشتاور پایین‌تر و حساسیت بیشتری به داغ شدن دارد. در مقابل، DCT تر به دلیل برخورداری از سیستم خنک‌کاری و صفحات اصطکاکی بیشتر، قابلیت تحمل گشتاور بالاتر دارد ولی پیچیدگی بیشتری نیز دارد.

چرا خودروسازان دوکلاچهDCT را انتخاب می‌کنند؟

دو عامل اصلی در پشت انتخاب گیربکس DCT توسط خودروسازان دیده می‌شود:

1. سرعت بالای تعویض دنده: در گیربکس‌های معمولی AT یا MT، هنگام تعویض دنده مقداری زمان صرف می‌شود که باعث کاهش دور موتور یا اتلاف انرژی می‌گردد. اما در DCT، زمان تعویض بسیار کوتاه است و موتور تقریباً لحظه‌ای به دنده بعدی منتقل می‌شود.
2. کاهش مصرف سوخت: با حذف یا کاهش اتلاف دور موتور، فشار موتور کمتر می‌شود و این به معنای بهبود بازدهی مصرف سوخت و کاهش آلایندگی است. به همین دلیل نیز در خودروهای سبک و اقتصادی، این فناوری جذابیت دارد.

خودروهای معروف با DCT

در سطح جهانی، فناوری DCT بیشتر در خودروهای اسپرت و لوکس دیده می‌شود، چرا که در آنها اولویت عملکرد بالا است و هزینه نهایی چندان برای خریدار حیاتی نیست. نمونه‌هایی چون Nissan GT‑R R35 یا محصولات پیشرفته برندهایی مانند Porsche از گیربکس DCT بهره می‌برند؛ در برخی از خودروهای فولکس واگن نیز این گیربکس با نام DSG شناخته می‌شود.
در بازار ایران نیز، برخی خودروهای مونتاژی یا وارداتی با ارایه DCT به عنوان یک ویژگی متمایز تبلیغ می‌شوند، هرچند همیشه صرف داشتن DCT به معنی مناسب بودن برای شرایط اقلیمی و ترافیکی ایران نیست.

خودرو های برند فونیکس از نوع دو کلاچه تر میباشند که یک برند لوکس از چری میباشند . خودرو هایی مثل تیگو 8 پرومکس، تیگو 7 پرومکس ، آریزو 8 ، آریزو 6 جی تی ، اف ایکس پرمیوم از این گیر بکس دو کلاچه تر استفاده میکنند.